PANDEMİ SALGIN HASTALIKLARIN KRONİK TARİHÇESİ



uztarih, epidemi, pandemi, salgın, coronavirüs, covid-19, veba, kolera

İnsanlık Tarihi Boyunca Yaşanan Salgın Hastalıklar

Fosil bulgular, gösteriyor ki salgın hastalıklar onbinlerce yıldır insan topluluklarına nüfus etmiş. Avcı toplayıcı topluluklardan beri çok sayıda topluluğu etkileyen hastalıklara dair izler var. Ancak salgın hastalıklar asıl etkisini, tarım devrimi ve yerleşik hayata geçiş sürecinin devamında ortaya çıkan ilk kent devletleri, büyüdükçe, hane sayıları ve topluluk nüfusu arttıkça kendini gösterdi.

Yazılı kaynaklarda geçen ilk salgın hastalık, günümüzden yaklaşık 2500 yıl öncesini işaret ediyor.

Epidemi Ne Demek? Epidemi kelimesinin kökeni nedir: Belirli bir coğrafi alanda bir hastalığın yayılması “epidemi” olarak isimlendiriliyor. Epidemi kelimesinin kökeni Yunanca; demos (halk) ve epi (yayılan) kelimelerinin birleşiminden gelir. Buna göre "halk arasında (yayılan) şey olarak ifade edilen durumun bir salgın hastalık olarak isimlendirilmesi Fransızcaya “epidemie” olarak son halini almıştır.

Pandemi Ne Demek? Pandemi kelimesinin kökeni nedir: "Dünya çapında yayılan hastalıklar, Dünya sağlık örgütü (DTÖ) tarafından pandemi olarak tanımlanıyor. Pandeminin Kelime Anlamı Nedir?: Yunanca kökenli, pan (hepsi) demos (halk) kelimelerinin birleşiminden oluşan pandemi, tüm insanlığı etkileyecek salgınları ifade ediyor.


Dünya Tarihinde Yaşanan Pandemi Vakaları
Pandemi Tarihçe - Kronolojik Salgın Hastalıklar

Tarihe geçen büyük salgınların önemli bir kısmı vebadır veya tetkik yetersizlikleri sebebiyle, eldeki sınırlı kanıtlar ve benzerlikler baz alınarak  veba olarak tahmin edilmiş ve sınıflandırılmıştır. Veba genellikle enfekte olduktan 3-7 gün sonra ortaya çıkan, grip benzeri semptomlara sahip bir hastalıktır. 
Veba Nedir: Yersinia pestis adındaki bakteri tarafından oluşturulan enfeksiyon. Bakteri vücuda girdikten sonra 2 ila 8 gün içinde semptomlar oluşur.  'Hıyarcıklı veba' ('bubonik veba') görülen tüm vakaların %75’ini oluşturmuştur, veba hastalığının en yaygın biçimidir.
Vebanın Semptomları Nelerdir: İlk semptomlar titreme, vücut ağrıları, ateş ve daha sonra kusma, ishal, dehidrasyon, solunum yetmezliği (bazı durumlarda) ve ölüme ilerleyen genel halsizliktir. 
Veba Türleri:
  • Bubonic: Hastalık taşıyıcısı bir pire ısırmasından kaynaklanır. Bu veba lenf düğümlerine saldırır, onları iltihaplandırır.
  • Septikemik: Enfekte bir pire veya enfekte bir hayvanla temastan kaynaklanır. Kan dolaşımına girip çoğaltarak saldırır.
  • Pnömonik: enfekte bir hayvanla temastan kaynaklanır ve öksürme yoluyla kişiden kişiye yayılır. Akciğerlere saldırır, hızla çoğalır, bu da sonunda akciğerleri kapatan ve kişiyi solunum yetmezliğinden ölüme terk eden bir immüno yanıtı tetikler. En yaygın veba türüdür.
  • Gastrointestinal: Şarbon enfekte olmuş bir hayvan etinin yenilmesi sonucu, oluşur. Semptomları diğer veba türleri ile aynıdır.
uztarih, epidemi, pandemi, salgın, coronavirüs, covid-19, veba, kolera


M.Ö. 430 Peloponnesian savaş Vebası:
Kaydedilen tarihteki ilk pandemi, Atinalı tarihçi ve komutan Thucydides tarafından tanımlanmıştır. M. Ö. 430'da, Atina ve Sparta arasındaki Peloponnesian Savaşı sırasında, Thucydides, 30.000’den fazla  Atinalının ölümüne sebep olan bir veba (tifüs veya Hıyarcıklı veba olduğu düşünülen) salgınından bahseder. Bu salgında ölenler Atina nüfusunun 3/1 ila 3/2’si arasında bir orana işaret etmesi açısından Atina tarihinde yer etmiştir.

M. S. 165 Antonin Vebası (Antonine Plague)
MS 165'te, Ünlü Yunan tıp adamı Galen, Roma başkentinde imparator adına görev yaptığı dönemde, Mezopotamya'dan dönen askerler tarafından Roma'ya getirildiği düşünülen ve  çiçek hastalığına benzer semptomlar gösteren bir pandemi tanımladı. Bu salgın hastalık o dönemin en büyük kentlerinden biri olan Roma'da, en şiddetli dönemlerinde günde yaklaşık 5000 kişiyi öldürüyordu.

Hastalık, Akdeniz havzasındaki tüm şehirlere yayıldı, İtalya, İspanya, Ege havzasındaki tüm antik kentler, Mısır başta olmak üzere Kuzey Afrika’daki antik kentlere yayıldı. Fransa ve hatta İngiltere’de yer alan Roma şehirleri dahil salgından etkilendi.

Roma tarihçilerinden kalan dönemsel yazıtlar, hastalığın inişli çıkışlı evreler ile yaklaşık  15 yıl sürdüğünü ve tahminen 5 milyon Romalı’nın salgın hastalıklar sebebiyle bu süreçte öldüğünü gösteriyor. Hastalık, sürecinde 2 Roma imparatoru bu hastalık sebebiyle öldü. Hastalık, ölen imparatorlardan  biri olan Marcus Aurelius Antoninus'un adı ile anılmıştır.

M. S. 250 A.D. Kıbrıs Vebası (Cyprian Plague)
Kartaca piskoposu olan Saint Cyprian'ın adını taşıyan veba, Muhtemelen Etiyopya'da başlayarak, Kuzey Afrika'dan Roma'ya, sonra Mısır'a ulaştı.
Sonraki üç yüzyıl boyunca bölgesel salgınlar halinde tekrarlayan salgınlar oldu. Salgın M.S. 444'te Britanya'yı vurdu.

Piskopos, hastalığı "De mortalitate" adlı korkunç, ama tamamen spesifik, yazılı bir kayıtta tarif etti. Buna göre salgın belirtileri; ishal, kusma, boğaz ülseri, ateş, kangrenli eller ve ayaklar şeklindeydi. Philip Schaff tarafından 1885'te Latince'den çevrilmiş olan kayıt, psikopos salgını dünyanın sonu olarak nitelendiriyordu.

uztarih, epidemi, pandemi, salgın, coronavirüs, covid-19, veba, kolera

541-542 Justinian Vebası: (Justinian Plague)
MS 541-542 yıllarında Bizans İmparatorluğunun başkentinde yaşanan büyük bir salgın hastalık, o dönem hüküm süren İmparator I. Justinianus'un adıyla Justinian Vebası olarak adlandırıldı. Konstantinopolis'te günde yaklaşık 10.000 kişinin öldüğünden bahsediliyor. Salgının sonunda, şehir nüfusunun yarısı öldü. Tarihçiler, bu salgında ölenlerin Doğu Akdeniz'deki insan nüfusunun dörtte birine denk geldiğini söyler.

Justinian vebasının, hastalığın en etkili olduğu Konstantinapolis şehrine Mısır’dan gelen ticaret gemileri aracılığıyla başladığı düşünülmekteydi. Justinian pandemisine dahil olan veba bakterisi ( Yersinia pestis )  Orta Asya'nın Tian Shan dağlarında bulunan ve MS 200 civarında öldüğü saptanan bir Hun bireyin DNA’sında bulundu. Bu Tian Shan suşu, vebanın Justinian formundan daha "bazal" dır, yani vebanın genetik "soy ağacında" daha da geriye gider. Dolayısıyla Justinian vebasının Bizans’a Çin ile kurulan İpek yolu ağı vasıtası veya Bizans’ın kuzey ve doğu uç şehirlerine düzenlenen akıncı saldırıları ile ulaşmış olduğu düşünülmektedir.

1200 Çin Kıtlık ve Hastalıklar
MS 1200'te, Çin nüfusunun 120 milyondan fazla olduğu ancak 1400’lü yıllarda Çin nüfusunun yaklaşık 65 milyona düştüğünü gösteren bulgular mevcut. Yaklaşık 200 yıl içinde Çin coğrafyasında nüfusun artması beklenşirken neredeyse yarı yarıya düşmüş olması, yine yazılı kaynaklarda bahsedilen, yıllar süren kıtlıklara ve beraberinde yaşanmış salgın hastalıklara bağlanıyor. 800 yıl sonra bir saptama yapmak  zor, ancak kıtlık beraberinde yaşanan hastalığın veba olması yüksek ihtimal.

1340 Veba Salgını - Kara Ölüm:
541-542 yıllarında yaşanan Justinian Vebasından sonra, veba tarih sahnesine küçük, bölgesel salgınlarla çıkıyor ancak 1347-1351 yılları arasında yaşanan veba salgını, Asya ve Avrupa kıtasında 75 milyon insanın ölümüne sebep olmuştur.

Kara ölüm olarak adlandırılan veba, karadeniz kıyılarındaki tüm koloniler, Anadolu, Suriye ve Mısırda da görülmesine rağmen en etkili olduğu yer Avrupa kıtası olmuş, tahminen Avrupa nüfusunun yarısı hayatını kaybetmiştir.

Kara ölüm olarak adlandırılan hastalığa adını veren, en yaygın görülen şekliyle hıyarcıklı, pnömonik olarak adlandırılmıştır. Hıyarcıklı veba olan insanların cildinde, siyaha dönüşen kabarcıklar oluşur, bunun sebebi kişi henüz hayatta iken cildin çürümeye başlamasıdır.

uztarih, epidemi, pandemi, salgın, coronavirüs, covid-19, veba, kolera

1492: The Columbian Exchange Amerika Yerlileri Suçiçeği Hastalığı
Suçiçeği, ortaçağ boyunca Avrupa nüfusunun 3/1’ini etkilemiş bir hastalıktır ancak eski dünya halkı zamanla bu hastalığa bağışıklık geliştirdi. Hernan Cortez Meksika'ya indiğinde, çiçek hastalığı tahmini 15 milyon Azteklinin ölümüne sebep oldu.

İspanyolların Karayipler'e gelişini takiben çiçek hastalığı, kızamık ve bubonik veba gibi hastalıklar Avrupalılar tarafından yerli halklara aktarıldı.
Christopher Columbus Hispaniola adasına vardığında, bölgenin yerel halkı Taino nüfusu 60.000 civarındaydı. 1548'de ada nüfusu 500 kişiden azdı. Buna benzer pek çok rakam, çatışmaya maruz kalmadan hastalıklar sonucu korkunç bir nüfus kıyımını gösteriyor.

1520'de Aztek İmparatorluğu, İspanyollara Otumba savaşında mağlup olmuştu ancak Afrikalı kölelerin getirdiği çiçek hastalığı Aztek ordusunu kıran asıl güç olmuştu. Savaş döneminde ve devam eden yıllarda Amerika kıtasında yaşayan yerli halk nüfusunun %90’ı Avrupalılardan bulaşan çeşitli hastalıklar sebebi ile öldü, Amerikan yerlilerinin, bu hastalıklara karşı bağışıklık sistemleri tamamen savunmasızdı. Amerika kıtasının kolonize edilmesi bu sebeple çok kolay olmuştur.

2019'daki araştırmalar, 16. ve 17. yüzyıllarda yaklaşık 56 milyon Yerli Amerikalı'nın, büyük ölçüde Avrupa ve Afrika menşeli hastalıklar nedeniyle ölümlerinin, daha önce milyonlarca insanı doyurmak amacıyla yüzlerce yıldır ekilen işlenmiş tarım topraklarının, yeniden yabanıl bitkilere bürünmesi, bitki örtüsü büyümesinin atmosferden daha fazla CO2 çekmesi ve kıtayı etkileyecek bir soğuma olayına neden olması nedeniyle Dünya'nın iklimini değiştirmiş olabileceği sonucuna vardı.

Frengi – Sifilis 1500 - 1520
1500 - 1520 yılları arasında, yaklaşık 10 milyon Avrupalı, bugün var olandan daha öldürücü bir sifiliz yani frengi hastalığı sebebiyle öldü.

1700’ler Grip Salgınları:
1729-1730, 1732-1733, 1781-1782 yıllarında Avrupa başta olmak üzere dünyanın çeşitli noktalarında çeşitli büyüklüklerde İnfluenza pandemileri yaşandı.

1793, Sarı humma (Yellow fever)
ABD/Philadelphia şehrinde yaşanan salgın sebebiyle şehir nüfusunun %15'ini öldürdü.

1830: 1781'de Çin’de başlayan grip salgını, Asya'dan Rusya'ya yayıldı, yaşlılar arasında yüksek mortaliteye neden olan bu salgında yaşanan ölüm oranları net değil.

1817 ve Sonrası Kolera Pandemileri (cholera plagues);
19. yüzyılda, Kolera, bir dizi salgın hastalıkta, modern şehirlerin oluşmaya başladığı bu dönemde, dünyanın ilk gerçek küresel hastalığı oldu.
Önemli Kolera salgınlarını listeleyecek olursak:
İlk Kolera salgını: 1817-1823, Rusya’da 1 milyon kişi öldü
İkinci Kolera salgını: 1829-1851,
Üçüncü Kolera salgını: 1852-1859,
Dördüncü Kolera salgını: 1863-1879,
Beşinci Kolera salgını: 1881-1896,
Altıncı Kolera salgını: 1899-1923:
Yedinci Kolera salgını: 1961 - 1970
Sekizinci Kolera salgını: 1991'den günümüze kadar dönemlendirilebilir.
1947'de Mısır'da enfekte olan 30.000 kişiden 20.500'ü öldü.

uztarih, epidemi, pandemi, salgın, coronavirüs, covid-19, veba, kolera

1918-1920 İspanyol Gribi (Spanish flu)
I.Dünya Savaşı'nın son aylarında, ABD/Kansas’ta bir askeri kampta ölümcül bir grip virüsü tespit edildi. 6 ay içinde, grip dünya çapında bir pandemi haline gelmişti. 1.dünya savaşında 6,6 milyon sivil ve 10 milyon asker ölmüştü, 4 yıl süren savaşın hemen ardından başlayan İspanyol gribi o dönem dünya nüfusunun yarısına, takriben 1 milyar kişiye bulaştı.

25 milyondan fazla kurban, salgının ilk altı ayında öldü. Ölü sayısı net olmamakla birlikte 50 ila 100 milyon arasında olduğu sanılmaktadır.

Pandemiye neden olan influenza suşları, virüs yüzeyinde yer alan hemaglutinin (H) ve nöraminidaz (N) glikoproteinlerinin antijenik yapılarına bakılarak alt tiplere ayrılmaktadır.

1889'dan önce İnsanlarda görülen grip virüsü H1 antijenine sahipti. Ancak 1889'da, Rusya'da yeni bir H2 gribi türü ortaya çıktı ve dünyaya yayıldı. H2 yaklaşık 1 milyon insanı öldürdü ancak yaklaşık 30 yıl süreyle, ilk kez grip hastalığına yakalanan insanların h2 antijenine karşı ankor geliştirmesine yani bağışıklığını buna göre oluşturmasına sebep oldu.

1918 de başlayan İspanyol gribi antijenleri H1N1 idi, yani, 1889’da doğanlar H1 ‘e karşı bağışıklığa sahipti, yani 40 yaş üstü nüfusta İspanyol gribi etkili olmadı. Diğer yandan yaklaşık 1900 yılından beri ciddi bir grip salgını görülmemişti ve ilk kez grip mikrobu ile tanışan 0-20 yaş arasındaki insanların metobolizması H1 antijeni için güçlü antikor oluşturdu, yani 0-29 yaş arasındaki insanlarda bu gripten ciddi anlamda etkilenmedi.

Ne yazık ki İspanyol Gribi yani H1N1’in kurbanları 20-40 yaş aralığındaki, daha önce H2 virüsü ile tanıştığı için bu yeni virüse karşı bağışıklık geliştiremeyen kitle oldu. Toplumda en güçlü ve sağlıklı yaş aralığında olduğu düşünülen kitle, kaybın büyük bir bölümünü oluşturdu.

Salgın sürecinde tedavi imkanları ve ilaç yoksunluğu çeşitli ölçülerde karantina ve izalasyon tedbirlerinin alınmasına sebep oldu. Özellikle şehirlerde insanlara maske takmaları emredildi, okullar, fabrikalar, dükkanlar ve eğlence yerleri kapatıldı, insanların birbirlerine yaklaşmamaları, mecbur kalmadıkça evlerinden çıkmamaları istendi ancak tedbirler sadece önleyiciydi. Salgının bitiş sebebi, 2 sene süre zarfında virüsün mutasyon geçirmesi olarak gösteriliyor.

İspanyol Gribi denmesinin Sebebi Nedir: “Spanish Flu” veya “Spanish Lady” ıolarak adlandırılan vürüs, Osmanlı’da’da İspanyol nezlesi olarak adlandırılıyordu.

Aslında virüs İspanya’da başlamadı ancak 1.dünya savaşı sebebiyle tüm Avrupa ve ABD medyasında, salgın hastalıklarla ilgili haber yapmak, halkın moral motivasyonunu düşüreceği sebebi ile yasaktı, dolayısıyla virüs haberleri ilk kez, savaşa katılmayan İspanyol medyasında yer aldı.

İspanyollar gribi Fransız gribi olarak adlandırıyordu çünkü gerçekte İspanyaya virüs Fransızlar vasıtası ile bulaşmıştı ancak virüsün ilk kez duyurulduğu yer olması itibarı ile bütün dünya bu hastalığı İspanyol gribi olarak adlandırdı.

uztarih, epidemi, pandemi, salgın, coronavirüs, covid-19, veba, kolera

1917-1921 Rusya Kıtlık ve Tifüs Salgını
Rusya, 1.dünya savaşında asıl zaiyatı savaş alanında değil kıtlık ve salgın hastalıklarla verdi. Kıtlık ve çeşitli hastalıkların doğrudan bir sonucu olarak, 10 milyon Rus hayatını kaybetti. En az 3 milyon kişi tifüsten hayatını kaybetti.

1947 Hindistan Sıtma Salgını (Epidemic in India)
Hindistan’ın Birleşik Krallık sömürgeliğinden kurtulduğu bağımsızlık mücadelelerinin kaosu sırasında, dünya tarihinde yaşanmış en büyük sıtma salgını neticesinde yaklaşık 1 milyon Hintli öldü.

1940: Kırklı yıllarda henüz antibiyotikler ysygınlsşmsmışken, Her yıl  yaklaşık 13.000 Amerikalı sifilizden ölüyordu.

1957 Asya Gribi - Asian Flu (1957 Influenza Pandemic)
Bir H2N2 virüsü, 1918'den beri insanlarda dolaşan H1N1 virüslerini tamamen değiştirerek “Asya” grip pandemisine neden oldu. Bu Pandemi dünya çapında 1-1.5 milyon insanın ölümüne sebep oldu.
Virüs, insana uyarlanmış H1N1 genleri H2N2 kuş gribi ile değiştirdiği bir yeniden değerlendirme ile üretilir. Yeni H ve N yüzey proteinleri, çoğu insanın virüse karşı antikorları olmadığı anlamına gelir ve bu da pandemiye neden olur. Bununla birlikte, insana uyarlanmış genleri, kuşlardan birkaç değişiklikle gelen 1918 virüsü kadar insanlar için ölümcül olmadığı anlamına gelir.

İnsanlar, yaşadıkları ilk grip virüsüne en iyi bağışıklık tepkisini monte etme eğilimindedir. Bu nedenle, ilk grip deneyimi daha sonra dolaşımdaki H1N1 virüsleri olan 1957'den önce doğan insanlar, mevcut pandemiye neden olan 2009 H1N1 suşuna karşı bir miktar bağışıklığa sahiptir. 1957 pandemisinden sonra doğan insanlar bu bağışıklığa sahip değildir.

1968 Hong Kong gribi - HongKong Flue Pandemic (H3N2 virus)
1968 grip salgınına influenza H3N2 virüsü neden oldu. Nispeten ölümcül olmasa da, virüs Temmuz 1968'de Hong Kong'da ilk ortaya çıkmasından iki hafta sonra Güneydoğu Asya'ya yayıldığı için oldukça bulaşıcıydı. Aralık ayında virüs Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Avrupa'daki diğer ülkelere ulaştı. Tahmini bir milyon insanı öldürdü.

Virüs sadece yüzey proteinlerinden birinde H2N2'DEN farklıdır, H; birçok insan hala değişmeyen N2 proteinine karşı antikorlara sahip olduğundan, etkileri daha az şiddetlidir. Fakat H3N2, insanlarda H2N2'Yİ tamamen değiştirdiğinden, 1968'den beri doğan hiç kimsenin H2'ye karşı herhangi bir bağışıklığı yoktur.

uztarih, epidemi, pandemi, salgın, coronavirüs, covid-19, veba, kolera

1981AIDS:
2020 yılı itibarı ile dünya üzerinde yaklaşık 41,8 milyon HIV virüsü taşıyan insan var.
HIV Nedir: HIV, vücudumuzun hastalığa karşı doğal savunması olan bağışıklık sistemindeki hücrelere saldıran bir virüstür. Virüs, T yardımcı hücre adı verilen bağışıklık sistemindeki bir tür beyaz kan hücresini yok eder ve bu hücrelerin içinde kendi kopyalarını oluşturur. HIV tedavi edilmezse, bağışıklık sistemi zamanla çöker ve vücut herhangi bir enfeksiyonla başedemez hale gelir.
AIDS Nedir: AIDS, edinilmiş bağışıklık eksikliği sendromunu temsil eder; buna ayrıca ileri HIV enfeksiyonu veya geç evre HIV denir. AIDS, HIV'in neden olduğu semptomlar dizinidir. Bir kişinin bağışıklık sistemi enfeksiyonlarla savaşamaz hale geldiğinde AIDS olduğu söylenir.

Edinilmiş Bağışıklık eksikliği sendromu (AIDS), ilk kez 1981'de tanımlandı. O günden beri 25 milyondan fazla insanın ölümüne yol açtı. Her yıl 700 binden fazla insan bu hastalık sebebiyle ölüyor. AIDS gelmiş geçmiş en çok kayba yol açan salgın hastalıklardan biridir..

HIV – AIDS Nasıl Bulaşır: HIV, meni, kan, vajinal ve anal sıvılarda ve anne sütünde bulunur ve bu sıvıların kişiden kişiye aktarımı ile bulaşır. En yaygın bulaşma şekli cinsel ilişkidir.
Ter, tükürük veya idrar yoluyla bulaşmaz.

Bugüne kadar HIV virüsü 65 milyondan fazla insanı enfekte etti. Bu hastalık için hala tedavi geliştirilemedi. Mevcut tedavi yöntemleri ve ilaçlar sadece virüsü kontrol altında tutan ve insanların daha uzun yaşamasına izin veren tedavi yöntemleridir.

2002-2004 SARS
SARS (Şiddetli Akut Solunum Sendromu) Şubat 2003'te Çin'in Guangdong kentinde ortaya çıktı. Birkaç ay sonra Kuzey Amerika, Güney Amerika, Avrupa ve Asya'da SARS tanısı konulan vakalar ortaya çıktı. Dünya genelinde sekizbin civarında vaka ve 774 ölüm vakası yaşandı. Hastalık yüksek ateş, vücut ağrıları ve kuru öksürük belirtileri ile ortaya çıkıyordu.

SARS'ta temel tedavi, ortaya çıkan solunumsal sorunlarına yönelik destek tedavisiydi. Hastalığın semptomları ani ve şiddetli geliştiğinden tespiti kolaydı dolayısıyla önlemlerle yayılmasını engellemek kolaydı ancak net bir tedavi geliştirilemeden  hastalık mutasyona uğrayarak kayboldu. 2004 yılından sonra SARS vakası görülmedi.

uztarih, epidemi, pandemi, salgın, coronavirüs, covid-19, veba, kolera

2019 Covid-19 Coronavirüs
Coronavisüs nedir? Covid-19 Tıbbi Tanımı: Coronavirüs  (COV) virüs ailesine dahil sayılmaktadır ancak Coronavirüs genel bir tabirdir Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS – CoV) ve Ağır Akut Solunum Sendromu (SARS-CoV) dahil, geçmiş yıllarda tespit edilmiş diğer virüsleri de kapsamaktadır. (kaynak: www.ihracat.co)

Covid-19 Hastalık Belirtileri Nelerdir?: Coronavirüs en yaygın belirtileri, ateş, kuru öksürük, solunum güçlüğü gibi semptomlarla ortaya çıkar. Bulantı, kusma, ishal gibi belirtilerin görüldüğü hastalarda vardır.

Covid-19 Nasıl Bulaşıyor: Coronavirüs enfekte kişilerin, öksürme, hapşırma yoluyla ortama saçtığı damlacıkların birebir bir diğer kişiye viral yolla teması veya bu damlacıkların bulaştığı ortamlara, elle müdahale eden insanların ellerini ağız, burun veya gözlerine temas ettirmesi neticesinde bulaştığı düşünülmekte, Bulaşıcılığın sadece burun mukozasına virüsün nüfus etmesi ile oluştuğu da iddia ediliyor. Bu derece kolay bir şekilde yayılabilmesi, virüsü son derece bulaşıcı hale getiriyor.

Coronavirüs Kuluçka süresi Nedir?: Covid-19 virüsü kuluçka süresine dair genel kanı 2-14 gün arası. Ancak bir çok bilim adamı, enfekte hastaların 21 güne varan sürelerde taşıyıcı olabildiği ve bu süre kadar izole edilmesi gerektiğini belirtiyor.

Coronavirüs Bulaşıcılık Oranı Nedir?: Viral yolla bulaşıyor olması, hastalığın, önlemler alınmazsa nüfus ettiği bir topluluktaki tüm bireylere bulaşabilmesini sağlıyor. Virüs sebebiyle gerçekleşen ölüm oranı için %1-2 civarında öngörülerde bulunuyor.
Virüs, hastalığı atlatmış kişilere tekrar bulaşabilmekte.

uztarih, epidemi, pandemi, salgın, coronavirüs, covid-19, veba, kolera

Süper Taşıyıcı nedir?: Bazı hastalar hiçbir semptom göstermeden, sağlıklı gözüken taşıyıcılar olarak virüsü yayabilmekte. Süper taşıyıcı olmanın herhangi bir kriteri yok, bağışıklık sistemi coronavirüsü hiçbir semptoma sebep olmadan alt edebilen insanlar. Covid-19 sürecinde özellikle 8 yaş ve altı çocukların bu sınıfa dahil olabileceği öngörülüyor.


10 Haziran 2020 itibarı ile Dünya genelinde 7,31 milyon vaka ve 414 binden fazla insan Covid-19 tanısı ile hayatını kaybetti. Bu dönemde benzer semptomlarla hayatını kaybetse de covid-19 testi yapılmadan hayatını kaybedenler bu rakama dahil edilmiyor. Bir diğer iddia pek çok ülkenin, temelde ekonomik nedenlerle gerçek rakamları gizlediği iddia ediliyor.

Uzmanlar karantina benzeri tedbirlerle vaka sayısı düşse de ikinci ve üçüncü dalga gibi yeni periyodların yaşanacağını belirtiyorlar. Bu noktada beklenti, virüsün dünya nüfusunun %60 ila %80 arasında bir kısmına bulaşması ve zaman içinde, sürü bağışıklığı olarak ifade edilen, dünya nüfusunun büyük bir çoğunluğunun coronavirüs’e karşı bağışıklık geliştirmesi. Etkili bir ilaç ve aşı geliştirilememesi durumunda milyonlarca insanın ölmesi muhtemel. Covid-19, her ne kadar o derece ölüm vakası yaşanmayacak olsada, bulaştığı insan sayısı itibarı ile, İspanyol Gribinden sonra ortaya çıkan en büyük pandemi olma yolunda ilerliyor.



YORUMLAR

Feat:
Ad

ARKEOLOJi,16,BiLiM,10,FELSEFE,6,MiTOLOJi,2,PSiKOLOJi,6,SANAT,9,SOSYOLOJi,9,TARiH,13,
ltr
item
uztarih.com l Tarih kainatın vicdanıdır: PANDEMİ SALGIN HASTALIKLARIN KRONİK TARİHÇESİ
PANDEMİ SALGIN HASTALIKLARIN KRONİK TARİHÇESİ
https://1.bp.blogspot.com/-d7VLZ-us2Q0/XuBdTtRFeaI/AAAAAAAAASo/MX5_UcI3VGo3YO9RJa8gBoBI-Ww82uGtgCLcBGAsYHQ/s640/pandemi01.jpg
https://1.bp.blogspot.com/-d7VLZ-us2Q0/XuBdTtRFeaI/AAAAAAAAASo/MX5_UcI3VGo3YO9RJa8gBoBI-Ww82uGtgCLcBGAsYHQ/s72-c/pandemi01.jpg
uztarih.com l Tarih kainatın vicdanıdır
https://www.uztarih.com/2020/06/pandemi-salgin-hastaliklarin-kronik.html
https://www.uztarih.com/
https://www.uztarih.com/
https://www.uztarih.com/2020/06/pandemi-salgin-hastaliklarin-kronik.html
true
518256124328164008
UTF-8
Tüm İletiler Yüklendi İleti bulunamadı HEPSİNİ GÖR Devamı Yanıtla Yanıtı İptal Et Sil Tarafından Ana Sayfa SAYFALAR YAYINLAR Hepsini Gör TAVSİYE ETİKET ARŞİV SEARCH TÜM YAYINLAR İsteğinizle eşleşen bir yayın bulunamadı Anasayfa Pazar Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma Cumartesi Paz P.te Sal Çar Per Cum C.te Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Oca Şub Mar Nis Mayıs Haz Tem Agu Eyl Eki Kas Ara Hemen Şimdi 1 dakika önce $$1$$ minutes ago 1 saat önce $$1$$ hours ago Dün $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago 5 haftadan daha eski Takipçiler Takip BU PREMIUM İÇERİK KİLİTLENDİ ADIM 1: Bir sosyal ağda paylaşın 2. ADIM: Sosyal ağınızdaki bağlantıyı tıklayın Tüm Kodu Kopyala Tüm Kodu Seç Tüm kodlar panonuza kopyalandı Kodlar / metinler kopyalanamıyor, lütfen kopyalamak için [CTRL] + [C] (veya Mac ile CMD + C) tuşlarına basın İçerik tablosu